ایران کهن تر از تاریخ

شاهنامه

شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی، یکی از بزرگ‌ترین حماسه‌های جهان، شاهکار حماسی زبان فارسی و حماسهٔ ملی ایرانیان و نیز بزرگ‌ترین سند هویت ایشان است.

شاهنامه اثری است منظوم در حدود پنجاه‌هزار بیت در بحر متقارب مثمن محذوف (یا مقصور) (فعولن فعولن فعولن فعل (فعول)). سرایش آن حدود سی‌سال به طول انجامید. فردوسی خود در این باره ‌می‌گوید:

بسی رنج بردم درین سال سی                  عجم زنده کردم بدین پارسی

آخرین ویرایشهای فردوسی در شاهنامه در سالهای ۴۰۰ و ۴۰۱ هجری قمری روی‌داد.

فهرست مندرجات

    * ۱ موضوع داستان‌های شاهنامه

          o ۱.۱ دودمان‌های پادشاهی در شاهنامه

    * ۲ پیشینه داستان‌های شاهنامه

          o ۲.۱ شاهنامه‌های منظوم دیگر

موضوع داستان‌های شاهنامه

شاهنامه شرح احوال، پیروزیها، شکستها، ناكاميها و دلاوریهای ایرانیان از کهنترین دوران (نخستین پادشاه جهان کیومرث) تا سرنگونی دولت ساسانی به دست تازیان است (در سده هفتم میلادی).

کشمکشهای خارجی ایرانیان با هندیان در شرق، تورانیان در شرق و شمال شرقی، رومیان در غرب و شمال غربی و تازیان در جنوب غربی است.

علاوه بر سیر خطی تاریخی ماجرا، در شاهنامه داستان‌های مستقل پراکنده‌ای نیز وجود دارند که مستقیماً به سیر تاریخی مربوط نمی‌شوند. از آن جمله: داستان زال و رودابه، رستم و سهراب، بیژن و منیژه، بیژن و گرازان، کرم هفتواد و جز اینها بعضی از این داستان‌ها به طور خاص چون رستم و اسفنديار و يا رستم و سهراب از شاهکارهای مسلم ادبیات جهان به شمار ‌می‌آیند.

دودمان‌های پادشاهی در شاهنامه

    * پیشدادیان

    * کیانیان

    * اشکانیان

    * ساسانیان

پیشینه داستان‌های شاهنامه

باید دانست که بن‌مایه‌های داستان‌های شاهنامه ساختهٔ فردوسی نیست و این داستان‌ها از دیرباز در میان ایرانیان رواج داشته‌اند. مثلاً در کتب پهلوی مانند بندهشن، ایاتکار زریران (که مشابهتهای بسیار با گشتاسب‌نامهٔ دقیقی دارد) و دینکرد تلمیحات و اشارات بسیاری به قهرمانان و پهلوانان شاهنامه وجود دارد. همچنین در اوستا خصوصا در نسک یشت‌ها اشارات فراوانی به بسیاری از شخصیتهای شاهنامه (پیشدادیان و کیانیان) شده است.

این قضیه در تمام آثار حماسی بزرگ به چشم می‌خورد به این معنا که در آغاز (و شاید برای مدتی مدید) داستان‌های حماسی در میان مردم دهان به دهان و از نسلی به نسلی سینه به سینه می‌گردد تا آنکه شاعر توانا و با ذوق و قریحه‌ای پدیدار شده و اثری بزرگ از روی آنها می‌آفریند.

مأخذ اصلی فردوسی در به‌نظم کشیدن داستان‌ها، شاهنامهٔ منثور ابومنصوری بود که چندی پیش از آن توسط یکی از سپهداران ایران‌دوست خراسان از روی آثار و روایات موجود گردآوری شده بود.

نیز شایان ذکر است که کتاب بسیار عظیمی در اواخر روزگار ساسانی به نام خوتای ‌نامگ (خدای‌نامه) تالیف شده بود که به یک معنا کتاب تاریخ رسمی شاهنشاهی به شمار می‌آمد. روزبه پسر دادوویه با کنیهٔ عربی «عبدالله بن مقفع» یا همان ابن مقفع مترجم کلیله و دمنه آن را به عربی ترجمه کرد. این کتاب یکی از مآخذ تقریباً همهٔ تاریخنگاران سده‌های آغازین اسلامی به شمار می‌آمد. از خوتای نامگ در شاهنامه با نام نامهٔ خسروان یاد شده‌است. «خوتای» برابر پهلوی «خدای» است که به معنی پادشاه به کار می‌رفته است. معنی مشابهی برای خدا هنوز هم در نامهایی چون «کدخدا» دیده می‌شود.

این نکته دارای اهمیّت است که داستان‌های شاهنامه در آن دوران نه به عنوان اسطوره بلکه به عنوان واقعیّتی تاریخی تلقی می‌شدند. یعنی فردوسی تاریخ ایرانیان و حماسه‌های ملی آنان را به نظم کشید نه اسطوره‌های آنان را.

شاهنامه‌های منظوم دیگر

فردوسی نخستین کسی نبود که به نظم حماسه‌های ملی اقدام کرد پیش از او دیگرانی نیز دست بدین کار یازیده‌ بودند. از آن میان دقیقی طوسی (همشهری فردوسی) شایستهٔ نامبردن است. وی شاعری خوش‌قریحه بود که نخست به نظم شاهنامهٔ ابومنصوری اقدام کرد ولی هنوز چندی از آغاز کارش نگذشته بود که به دست یکی از بندگانش کشته شد و کار او ناتمام ماند. فردوسی در شاهنامهٔ خود از دقیقی به نیکی نام می‌برد و هزار بیت از سروده‌های او را در کار خود می‌گنجاند (احتمالاً برای قدردانی). هزار بیت دقیقی مربوط به پادشاهی گشتاسب و برآمدن زرتشت است. ذبیح‌الله صفا به این هزار بیت لقب گشتاسپ‌نامه داد که خوشبختانه امروز جاافتاده و مقبول است.

شخص دیگری که پیش از آن دو به نظم حماسه‌های ملی پرداخته بود شاعری‌ بود با نام مسعودی مروزی. متاسفانه امروز بیش از چند بیت از شاهنامهٔ او در دست نیست. اما ظاهراً در زمان فردوسی شهرتی بسزا داشته‌است. جالب توجه است که شاهنامهٔ او در بحر تقارب نیست بلکه در بحر هزج است

فال niksalehi  فال امروز نیک صالحی فال حافظ www.niksalehi.com نيك صالحي niksalehi.com فال روزانه بازتاب فال هفته هدیه تهرانی مهناز افشار نیکی کریمی طالع بيني ازدواج طالع بینی عكس فال قهوه مدل لباس لباس نيك بهنوش بختياري فال روز زنگ موبایل فال ورق کراک پزشک دهکده علی دایی طلاق اس ام اس فال ماه لباس عروس عکس دختر زنان سرگرمی ازدواج موقت استخاره عکس حافظ سرگرمي حیوانات احمدي نژاد هانیه توسلی nik salehi عکسها قران روانشناسی عکس حیوانات ابرو yangom مهبل تصاویر عکس های خنده دار دختران ایرانی بهنوش عکسهای زیبا گوشی موبایل عکس هدیه تهرانی مد لباس عکس خنده دار آمیزش زیبا نیکول کیدمن زیبا بروفه زایمان عروسی سلامت سینما شهادت آب حضرت محمد بازیگر انواع فال ایدز فال چوب بنيامين روانشناسی رنگها نيک صالحي فال قران فرزاد حسني نوکیا n95 هانيه توسلي بوس امام رضا اس ام اس روز عکس مهناز افشار کلیپ برای موبایل جنیفرلوپز www.niksalehi جنیفر لوپز سایت نیک صالحی عکس بچه عکسهای خنده دار آلت نیک موزیک موبایل زانتیا خودکشی زهرا امیر ابراهیمی اهرام مصر  زندگی نامه کورش کبیر زندگی نامه کوروش کبیر زندگینامه کوروش کبیر هیدروپونیک وصیت نامه داریوش هخامنشی کورش هخامنشی کورش کبیر وصیت نامه داریوش شاه سال تولد حمورابی كشت هيدروپونيك گفتار کورش کبیر مراسم روز کوروش نقشه ایران زندگی کوروش زندگینامه کوروش هخامنشی powered korosh kabir koroshkabir بزرگداشت کورش بزرگ در اسرائیل تاريخچه هخامنشيان جان روان فروهر زندگی نامه کورش فال  niksalehi  فال امروز  نیک صالحی فال حافظ www.niksalehi.com  نيك صالحي  niksalehi.com  فال روزانه  بازتاب هدیه تهرانی فال هفته  نیکی کریمی  مهناز افشار  طالع بيني  طالع بینی  ازدواج  عكس مدل لباس فال قهوه بهنوش بختياري فال روز علی دایی اس ام اس کراک پزشک دهکده زنگ موبایل فال ماه لباس عروس فال ورق عکس دختر نيك طلاق زنان عکس سرگرمی استخاره حافظ ازدواج موقت احمدي نژاد حیوانات هانیه توسلی سرگرمي قران عکسها nik salehi  عکس حیوانات yangom  ابرو مهبل روانشناسی تصاویر دختران ایرانی گوشی موبایل عکس های خنده دار بهنوش عکس هدیه تهرانی عکسهای زیبا آمیزش عکس خنده دار نیکول کیدمن مد لباس زیبا زایمان سلامت زیبا بروفه حضرت محمد بازیگر انواع فال بنيامين ایدز عروسی فرزاد حسني شهادت آب نوکیا n95 سینما بوس کلیپ برای موبایل فال چوب نيک صالحي روانشناسی رنگها  جنیفر لوپز اس ام اس روز هانيه توسلي عکس مهناز افشار فال قران جنیفرلوپز آلت عکسهای خنده دار عکس بچه موزیک موبایل www.niksalehi  سایت نیک صالحی مسيج mss  نیک مدار صفر درجه عکس زیبا مدل لباس زنانه شاهنامه فردوسی زندگینامه فردوسی حضرت فردوسی زرتشت اوستا اشو اشوزرتشت زندگی نامه آرش کمانگیر آرش کمان گیر فردوسی شاهنامه ایران فوتبال عید نوروز جمشید تختجمشید بهرام گور وزیر خیانت خلیج همیشه فارس پارس دریای مازندران خزر گیلان کاسپین حقوق رضا شاه رضاشاه پهلوی محمدرضا محمد رضا شاه مصدق برترین پادشاه زندگی نامه شاهان طاهر طاهریان ذوالیمین سیاوش اوستا حسن عباسی خدا را در خواب دیدم زار زار گریه می کرد واژگان فارسی در انگلیس سفرنامه خوزستان سلمان فارسی پارسی و محمد زندگی نامه سعدی سپهسالار تاثیر زبان فارسی بر زبان عربی هفت خان رستم نیما یوشیج فارابی صفویان انقلاب سفید کودتای 28 مرداد فهرست کلمات فارسی در انگلیسی